De Via Belgica: Een Romeinse weg.
De Via Belgica is een moderne benaming voor één van de belangrijkste verbindingsroutes uit de oudheid in West-Europa. Deze weg (soms ook wel de Via Appia van het noorden genoemd) was een oost-west verbinding van Boulogne-sur-Mer aan de Franse kust naar Keulen. In het Zuid-Limburgse voerde deze door de gemeenten Maastricht, Meerssen, Valkenburg a/d Geul, Voerendaal, Heerlen en Landgraaf. De naam Via Belgica bestond in de oudheid niet. Hij is echter nu aan de weg gegeven, en daarmee tegelijk ook aan het project verbonden, omdat hij de toenmalige provincie Belgica, deel van het Romeinse rijk, doorkruiste. De weg fungeerde hier als slagader van het maatschappelijk leven.
De weg werd (in eerste aanleg) vermoedelijk gerealiseerd onder keizer Augustus in de laatste decennia voor Christus, waarschijnlijk deels over bestaande prehistorische wegen heen.
De weg was met name van militair belang, maar speelde ook voor de handelsbetrekkingen een grote rol. Dit laatste bleef zo in na-Romeinse tijden, hoewel de weg op veel plaatsen niet op de oorspronkelijke locatie gehandhaafd werd. Men kan daarom stellen dat o.a. de Via Belgica een van de blijvende, bepalende factoren in de ontwikkeling van de cultuur en de identiteit van Zuid-limburg vormt.
Archeologisch adviesbureau RAAP heeft in 2003 een onderzoek naar het tracé van de weg in de Romeinse tijd afgerond. De juiste ligging is van belang omdat de weg immers de rode draad vormt voor alle verdere ontwikkelingen binnen het kader van het project. Het onderzoek heeft helaas slechts enkele stukken aan de reeds bekende toegevoegd. Aardig is echter wel dat juist in Voerendaal een relatief groot gedeelte van de weg is teruggevonden. Dit is voor een deel feitelijk nog in de ondergrond aanwezig. Een ander gedeelte is opgespoord aan de hand van luchtfoto’s uit 1935.
Met name op Lindelaufer Gewande is de ligging van de weg in het veld door daadwerkelijk opgraven vastgesteld. De weg is er op ca. 50 cm. onder maaiveld nog intact.
dwarsprofiel Via Belgica in Lindelaufer Gewande tijdens Open Monumentendag 2004
De weg bestaat uit een grindpakket, dat in het midden een dikte van ca. 80 cm heeft, en ca. 9 meter breed is. Het oppervlak is bol aangelegd, zodat water van de weg afstroomde. Het deel van het terrein, waarin de weg nog aanwezig is, is overigens beschermd door middel van het bestemmings-plan. Het publiek heeft tijdens de Open Monumentendag 2004 de doorsnede ter plaatse kunnen bekijken. Daarna is de sleuf dichtgegooid, en het profiel is dus weer ondergronds verdwenen. Van de doorsnede is een zgn. lakprofiel gemaakt, een afdruk. Deze afdruk is op dit moment – januari 2005 - nog te zien in het thermenmuseum te Heerlen.
Het project.
De provincie wil samen met de betrokken partners, waaronder de gemeente Voerendaal, de Via Belgica tastbaar maken voor het publiek. Dit betekent naast bescherming en behoud van archeologische waarden, onderzoeken wat de Via Belgica nog meer kan bieden. Voorbeelden hiervan zijn: de Via Belgica betrekken bij nieuwe innovatieve toeristische producten, bij planologische ontwikkelingen (nieuwe bebouwing met bijvoorbeeld een Romeins tintje of straatnamen), lesprogramma’s voor scholen, etc.
De Via Belgica moet in dit kader worden gezien als de rode draad, die de afzonderlijke uitvoerings-initiatieven met elkaar verbindt…
Hieronder een voorbeeld van een concreet uitvoeringsproject.
In 2003 waren de resten van een Romeinse wachttoren op de Goudsberg bij Valkenburg nog onderwerp van een archeologische opgraving. De toren, die zicht gaf op een groot gedeelte van de Via Belgica, werd gebouwd aan het eind van de derde eeuw na Christus. Dit was in een onrustige periode, waarin volkeren uit het Noorden de buurt onveilig maakten. Bij deze toren op de Goudsberg is in 2004 een digitaal tijdvenster geopend. Het tijdvenster bestaat uit een videocamera, een computer en een aanraak-scherm. Met behulp van deze middelen is een drie-dimensionaal beeld gereconstru-eerd van de wachttoren, maar ook van het landschap, waarin de toren zich destijds bevond. Er is bovendien een uitkijkpunt gecreëerd, waar de bezoeker een indruk kan krijgen hoe groot het gebied is, dat de wachters 1700 jaar geleden konden overzien.
Als we het project op de Goudsberg bekijken, dan kunnen we zelf al gauw ook mogelijkheden zien voor Voerendaal. Wist u bijvoorbeeld dat de grootste villa rustica (grootschalig landbouwbedrijf) in de noordelijke delen van het voormalige Romeinse rijk, aan de Steinweg in de gemeente Voerendaal lag?
reconstructietekening van de villa rustica aan de Steinweg
En nu: Voerendaal.
Op het moment wordt in opdracht van de provincie Limburg de laatste hand gelegd aan de structuurvisie voor het project. De doelstellingen en de grote lijnen voor concretisering van het project zijn daarin opgenomen. Om de vertaling naar uitvoeringsprojecten meteen een flinke impuls te geven, worden in de structuurvisie al een aantal mogelijkheden benoemd. Wat hierbij voor Voerendaal interessante aanknopingspunten kan geven, zullen wij zo spoedig mogelijk laten weten.
De gemeente Voerendaal is momenteel bezig met de uitwerking van het toeristisch/recreatief beleid voor de komende jaren. Hierin wordt de Via Belgica, en met name de daaraan gelegen Romeinse villa rustica aan de Steinweg, in ieder geval nu meegenomen als mogelijk basisthema. Wij houden u op de hoogte.
opgravingen bij villa rustica aan de Steinweg in november 2004
Meer info?
In het kader van het project komt regelmatig een infobulletin uit. U kunt, behalve overige provinciale informatie ten aanzien van het project Via Belgica, de reeds verschenen e-zines vinden op de website van de provincie limburg: http://www.prvlimburg.nl/ Zoeken met: via belgica.
Contactpersoon gemeente.
Heeft u ideeën over mogelijke uitvoeringsprojecten, of heeft u informatie ten aanzien van vondsten, die mogelijk in relatie staan tot de Romeinse weg, en die niet in de literatuur zijn vermeld, neem dan contact op met onze medewerker Jos van den Boorn. Ook voor vragen ten aanzien van het project of over archeologie in Voerendaal in het algemeen kunt u met hem contact opnemen. Hij is bij de gemeente Voerendaal telefonisch bereikbaar op maandag, woensdag en donderdag. U kunt hem overigens ook mailen: jboorn@voerendaal.nl. | 
